Mehnat muhojirligi haqida ko‘pincha erkaklar hikoyasi sifatida gapiriladi. Erkak Rossiya yoki Qozog‘istonga pul topgani ketgan, oila esa uning yuborgan pullari evaziga yashaydi. Biroq bu voqeaning ayollarga xos tomoni ham bor, u ham bo‘lsa bir yo‘la ikki ko‘rinishda namoyon bo‘ladi. Ayollarning bir qismi pul topish uchun o‘zlari chet elga jo‘nab ketishadi. Boshqalari esa uyda qolib, bolalar, ro‘zg‘or va boshqa qarindoshlar parvarishini o‘z zimmalariga olishadi.
Gazeta.uz keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, ayollar O‘zbekistondan ketgan mehnat muhojirlarining umumiy sonidan taxminan 268 ming kishini yoki 20 foizini tashkil etadi.
Aksariyat hollarda ayollar o‘z mehnati unchalik ko‘zga tashlanmaydigan sohalarda mehnat qilishadi. Markaziy Osiyolik ayol muhojirlar haqidagi tadqiqot ko‘rsatganidek, ayollar uy xo‘jaligida ishlaydi, farroshlik va ovqat tayyorlash bilan shug‘ullanadi, shuningdek, enaga yoki qarovchi bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, ular erkaklarga qaraganda ko‘proq hollarda rasmiy hujjatlarsiz mehnat qilishadi.
Begona uyda shartnomasiz ishlash ayolning ish beruvchi bilan yuzma-yuz yolg‘iz qolishini va o‘z huquqlarini himoya qilishi qiyinlashishini anglatadi. Mehnat muhojirlari duch keladigan xavf-xatarlar orasida hujjatlarni olib qo‘yish, ish sharoitlari bo‘yicha aldanib qolish, zo‘ravonlik va odam savdosi bor. Ish beruvchi yoki vositachi saqlash bahonasi bilan pasportni olib qo‘yib, ayolning mustaqil ravishda ishdan ketishi yoki uyga qaytish imkoniyatini cheklab qo‘yishi mumkin. Va’da qilingan vazifalar va ish haqi haqiqatdagisidan farq qilishi, yo‘l yoki turar joy xarajatlari esa ish beruvchi yoki vositachi oldidagi qarzga aylanishi mumkin. Izolyatsiya, qo‘rqitish, hujjatlarning yo‘qligi va tilni bilmaslik ham ayolning ojizligini oshirishi hamda yordam so‘rab murojaat qilishini qiyinlashtirishi mumkin.
Gazeta.uz keltirgan IIV ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda O‘zbekistonda odam savdosi bilan bog‘liq 177 ta holat qayd etilgan. Ularning 92 tasida gap jinsiy ekspluatatsiya haqida borgan.
Eri pul topgani ketganida, kundalik vazifalarning salmoqli qismi xotinining zimmasida qoladi: bolalar va keksa qarindoshlar parvarishi, uy xo‘jaligi, ba’zan esa tomorqa yoki chorva bilan shug‘ullanish, maktab va poliklinika bilan muloqot qilish.
YUNISEF tadqiqotiga ko‘ra, muhojirlar tomonidan qoldirilgan bolalarning qariyb 63 foizi onasi bilan yashaydi. Oiladan otalar ketganida, odatda aynan onalar asosiy vasiylarga aylanishadi.
Shu bilan birga, ba’zi ayollar eri ketganidan keyin uning ota-onasi uyida yashaydi va u yuborgan pullarni har doim ham mustaqil tasarruf eta olmaydi. Pul o‘tkazmalari kechikishi yoki to‘xtab qolishi mumkin, ayolning o‘zida esa shaxsiy daromad bo‘lmasligi ehtimoli bor.
Natijada oilaning kundalik hayoti uchun mas’uliyat uning chekiga tushadi, ammo qarorlarni mustaqil qabul qilish va oila resurslarini tasarruf etish imkoniyatlari cheklangan bo‘lishi mumkin. Bunga erining taqdiridan xavotirlanish, yolg‘izlik va qarindoshlar tomonidan bo‘ladigan bosim ham qo‘shiladi.
Bu mehnat ko‘pincha oddiy oilaviy burch sifatida qabul qilinadi va shu sababli ko‘zga tashlanmay qolaveradi.
Mehnat muhojirligi nafaqat ketayotganlarning, balki uyda qolayotganlarning ham hayotini o‘zgartiradi. Bir inson boshqa mamlakatda pul topayotgan bir paytda, ikkinchisi oilaga bo‘lgan kundalik g‘amxo‘rlikning katta qismini o‘z zimmasiga oladi.
A. Kurmitchkina tayyorladi
#SukutSaqlama #MehnatMuhojirligi