Hikoyani yuboring
burger x
#Jabrlanganlar uchun ko'rsatmalar

Ish joyida tashqi ko’rinish talablari kamsitishga aylanganda

Ish joyida tashqi ko’rinish talablari kamsitishga aylanganda
06 Okt 2026

Deyarli har qanday ishda kiyim va tashqi ko‘rinishga qo‘yiladigan talablar mavjud. Ular xavfsizlik, sog‘likni saqlash yoki gigiyena qoidalariga rioya qilish...

Deyarli har qanday ishda kiyim va tashqi ko‘rinishga qo‘yiladigan talablar mavjud. Ular xavfsizlik, sog‘likni saqlash yoki gigiyena qoidalariga rioya qilish uchun zarur bo‘lishi mumkin. Masalan, qurilishda kaska boshni himoya qiladi, xalat kasalxonada sanitariya talablariga rioya qilishga yordam beradi, maxsus forma esa xodimni ishlab chiqarish xavflaridan asraydi.

Biroq ba’zida tashqi ko‘rinishga qo‘yiladigan talablar ish vazifalariga bog‘liq bo‘lmay qoladi va ayol qanday bo‘lishi kerakligiga taalluqli bo‘la boshlaydi: yosh, «yoqimli», poshnada va pardoz qilingan. Aynan shu paytda tashqi ko‘rinishga qo‘yiladigan talab diskriminatsiyaga aylanadi.

Jahon bankining tadqiqoti O‘zbekistonda bu qanchalik keng tarqalganini ko‘rsatdi. Kotiba lavozimi bo‘yicha tahlil qilingan e’lonlarning taxminan 68 foizi jinsga, 72 foizi yoshga va 22 foizi tashqi ko‘rinishga talablarni o‘z ichiga olgan. Xuddi shu tadqiqotda ish beruvchilarga faqat ismi bilan farq qiladigan bir xil rezyumelar yuborilgan.

Bunda O‘zbekiston Mehnat kodeksi mehnat sohasida kamsitishni taqiqlaydi. Unda xodimlarning ishchanlik xususiyatlari va mehnat natijalariga bog‘liq bo‘lmagan har qanday to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita cheklovlar yoxud afzalliklar jins, yosh va boshqa holatlarga qarab kamsitish deb ataladi. «Yoqimli tashqi ko‘rinish» ishchanlik xususiyatlariga kirmaydi.

Ba’zida talablar ishga qabul qilingandayoq boshlanadi: ofis, do‘kon yoki mehmonxonadagi ayollarga poshnali poyabzal kiyish, albatta bo‘yanish yoki ma’lum uzunlikdagi yubka kiyish buyuriladi. Shu kompaniyadagi erkaklarga esa shunchaki sarishtali ko‘rinishning o‘zi yetarli bo‘ladi.

Bu yerdagi muammo faqat tengsizlikda emas. Baland poshnali poyabzalni doimiy ravishda kiyish oyoq va belga qo‘shimcha yuklama tug‘dirishi mumkin. Yaponiyada bu muammoga yapon tilidagi «poyabzal» va «og‘riq» so‘zlarining o‘yini bo‘lgan «KuTu» deb nomlangan aksiya bag‘ishlandi. 2019-yilda aktrisa Yumi Ishikava mehnat vazirligiga kompaniyalarni ayollarni baland poshnali poyabzal kiyishga majburlashni taqiqlashga chaqiruvchi petitsiyani topshirdi. Uni qariyb 19 ming kishi imzoladi.

Aks vaziyatlar ham uchrab turadi. Ayol zavodda, qurilishda, energetikada yoki tez yordamda ishlaydi va unga forma berilishi kerak, ammo u erkak tanasiga moslab tikilgan. Himoya vositalarini ishlab chiqaruvchilar uyushmasiga ko‘ra, uzoq vaqt davomida ayollar uchun himoya kiyimi shunchaki erkaklar kiyimining kichraytirilgan nusxasi bo‘lib kelgan, holbuki ayollarning proporsiyalari farq qiladi: torroq yelka, boshqacha tos suyagi tuzilishi, kaft va oyoq panjasi tuzilishi.

Muammo butun dunyoda uchraydi. Buyuk Britaniyada ishlaydigan ayollarning 89 foizi himoya vositalari ularga ishlashga xalaqit berishidan shikoyat qilgan. Homilador ayollar alohida aziyat chekadi: mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, ular uchun mos keladigan himoya kiyimlari atigi 1% ayollargagina mavjud.

Tashqi ko‘rinishga qo‘yiladigan talablar, agar ular haqiqatan ham ish uchun zarur bo‘lsa, maqbuldir. Masalan, xavfsizlik, gigiyena yoki xodimni tanib olish uchun. Kaska, qo‘lqoplar, toza forma, oshpazning yig‘ilgan sochlari — bularning barchasi asoslangandir. Ammo bunday talablar ish vazifalari bilan bog‘liq bo‘lishi, himoya vositalari esa ulardan foydalanadiganlarga mos kelishi kerak.

Diskriminatsiya qoidalar ayolning «ko‘zga qanchalik yoqimli» ekaniga — uning yoshi, qomati, makiyaji yoki poshnasining balandligiga taalluqli bo‘lgan joydan boshlanadi. Shuningdek, ayolga erkakka qaraganda yomonroq ishlaydigan va ko‘proq xavf ostida qoladigan forma berilgan joyda ham.

A. Kurmychkina tayyorladi

Oldingi maqola

Mehnat muhojirligi O‘zbekistondagi ayollarga qanday ta'sir ko‘rsatadi?
01 Okt 2026
Mehnat muhojirligi O‘zbekistondagi ayollarga qanday ta'sir ko‘rsatadi?

Keyingi maqola

Ish joyidagi sharoit va hayz salomatligi
12 Okt 2026
Ish joyidagi sharoit va hayz salomatligi
Muharrirdan
Anonim hikoyalar
Жиззахдаги мактаб директори қизларига тазйиқ ўтказиб, уларни мажбурлаб турмушга чиқарган, ўқиш, ишлашдан маҳрум қилган ва эркинликларини чеклаган.
10 Yanvar 2025
Жиззахдаги мактаб директори қизларига тазйиқ ўтказиб, уларни мажбурлаб турмушга чиқарган, ўқиш, ишлашдан маҳрум қилган ва эркинликларини чеклаган.

Немолчи.уз таҳририятига бир қиз мурожаат қилиб, у ва синглиси (қизлар вояга етган) онаси, Жиззах шаҳридаги 18-мактаб директори бўлмиш Шахноза Хасанова томонидан бир неча бор зўравонлик ва тазйиққа учрашганини маълум қилди. Қуйида опа-сингиллардан бирининг хабарини эълон қиламиз: «3 йилдан буён Тошкент шаҳрида ҳам ўқиб, ҳам ишлайман. 2024 йил 31 октябрь куни мени умуман норози бўлган йигитга […]

Унинг исми Зилола эди
03 Yanvar 2024
Унинг исми Зилола эди

У 2001 йилда Қашқадарё вилоятида туғилган, яхши турмуш ўртоқ, меҳрибон она бўлишни орзу қилган. Отасининг узоқ қариндоши Жаҳонгир ундан 8 ёш катта эди. У уни илк бор 2022 йил июль ойида, онаси ва синглиси билан сеп учун нарсалар олиш учун бозорга борганида кўрди. Бир ҳафтадан сўнг улар ФҲДЁ бўлимига ариза беришди, рўйхатга олиш бир ойдан […]

Тошкентда суд пичоқ билан аёлга ташланган эркакка 660 минг сўм жарима тайинлади
29 Iyun 2023
Тошкентда суд пичоқ билан аёлга ташланган эркакка 660 минг сўм жарима тайинлади

Ўша кунни Азиза (исми ўзгартирилди) аниқ-тиниқ эслаб қолди. 16 май куни болалар билан кўчага айланишга чиқишади. Телефони уйда зарядда қолади.⠀Кўчадан қайтгач, Азиза унинг атири ҳидини сезди. Бунгача собиқ эри унда квартира калитини қолганини инкор этган. Аёл ҳожатхонага кириб, ўша ерда бекиниб олди. Ўғли ҳам синглиси билан хонага кириб олади.⠀Эркак ҳожатхона эшигини тақиллатиб, очишни талаб қилади. […]

Жиззах вилоятида эркак 6-синф ўқувчисини зўрлади ва 2 йил озодликни чеклаш жазосини олди
15 Iyun 2023
Жиззах вилоятида эркак 6-синф ўқувчисини зўрлади ва 2 йил озодликни чеклаш жазосини олди

Маълум бўлишича, Жиззах вилоятида истиқомат қилувчи 21 ёшли эркак 2022 йил ёз ойларида маҳалладоши орқали уни дугонаси бўлган вояга етмаган 2010 й.т. йилда туғилган Т.К билан танишиб бир-бирларини ёқтириб қолишиб у вояга етганда бирганликда турмуш қуришлари ҳақида келишиб олади. Кузда эркак қиз яшайдиган шаҳарга боради, дугонаси иккисини айлантириб келади. Кеч бўлиб қолганлиги учун уларни шу […]

Nazima
05 May 2023
Nazima

Шахсий чегараларни бузиш болаликдан бошланади. Эсимда, ёшлигимда холаларим юзимни тортар. Бундан норозилик билдирсам онам менга “Ўзингни яхши тут”, дердилар. Ёки катталардан бирини ўпишимни айтишса, кўзимни юмиб чидардим. Буларнинг барчаси менга ёқмасди – бу катталар, уларнинг сўлаги, бегона ҳидлар …Ўсмирлигимда кўп ёлғиз қолишни истардим. Мусиқа тинглаб, кўзгу олдида рақсга тушардим ёки китоб ўқирдим. Лекин хонамнинг эшиги […]

Менинг исмим Ҳуснора, 32 ёшдаман.
28 Aprel 2023
Менинг исмим Ҳуснора, 32 ёшдаман.

Тошкентдан узоқда жойлашган кичик бир шаҳарчада ўсганман. Оилабоши қаттиққўл ота бўлган оилада ўсганман. Сингилларим ундан жуда қўрқишар ва мен дадамга хотиржамлик билан эътироз билдиришимга доим ҳайрон бўлишарди. Биз ҳар куни уй ва боғда ишлардик: ёғоч полларни қўлда ювардик, бармоқларимиз доимо қавариб кетарди. Эрталаб мактаб олдидан мол боқиш учун кетардик, дарсдан кейин қафас ва катакларни тозалардик. […]

Tegishli barcha maqolalar
top